श्रीमानको पर्खाइमा बित्यो नारुदेवीको जीवन, दुई बाख्रामा टेकेको आशा
कंचनपुर -डोटी जिल्लाको आदर्श गाउँपालिकामा Bmz/Awo International को आर्थिक सहयोगमा NEEDS Nepal द्वारा सुरक्षित श्रम आप्रवसन प्रवद्र्धन परियोजना सञ्चालनमा छ । डोटीको आदर्श गाउँपालिकामा यो परियोजना सुरु भएपछी के–के परिवर्तन भए त ? डोटीको आदर्श –४, हिन्नेकाँडा पुगेर हामीले तयार गरेको नारुदेवी ओझाको श्रीमानको पर्खाइको बित्योे जीवन, दुई बाख्रामा टेकेको आशा शिर्षकको कथा ।
डोटी जिल्लाको आदर्श गाउँपालिकाबाट झण्डै एक घण्टाको यात्रा पछि पुगिन्छ, आदर्श–४ हिन्नेकाँडा ! त्यहीँ, गाउँको एक छेउमा रहेको सानो घरको पिढीमा नारुदेवी ओझा दिनभरि टोलाएर बसिरहनु हुन्छ । उहाँका आँखामा कुनै अदृश्य कुरा खोजिरहेको चिन्ता, कसैको पर्खाइ र अधुरो कथा भेटिन्छ ।
घरको आडमा बाँधिएका आठनौवटा बोकाबाख्रा मध्ये चारवटा भर्खरै जन्मिएका पाठापाठीहरू उफ्रिदै खेलिरहेका हुन्छन् । हामी पुगेको देख्ने बित्तिकै नारुदेवी झसङ्ग हुनुहुन्छ । “सर, नमस्कार, बस्नुस्, कताबाट आउनु भएको ?” भन्दै उहाँले मुस्कुराउन खोज्नुभयो, तर त्यो मुस्कानले गहिरो पीर लुकाउन सकेन ।
नारुदेवी निङ्गलासैनी आप्रवासन महिला समूहकी सदस्य हुनुहुन्छ । ४१ वर्ष पूरा भइसक्यो । विगत २१ वर्षयता उहाँको यही पर्खाइ फेरिदैन, दिनभरि कसैलाई कुर्ने, आँखाले बाटो हेर्ने…..
१७ वर्षको उमेरमा विवाह, २० वर्षमै आमा, एक महिनाकी छोरी छोडेर , उहाँका श्रीमान् केशवराज ओझा भारत लाग्नुभयो । तर त्यसपछि उहाँ कहिल्यै फर्किएर आउनु भएन । छोरीको बिहे भइसक्यो, नातिनातिना पनि छन्। तर केशवराज फर्किने आशा भने अझै पनि अधुरै, “मथुराबाट हराउनु भयो रे भन्ने मात्रै सुनेकी, ” भन्दै नारुदेवी फेर टोलाउन भयो ।“ 
त्यसैबेला एउटा पाठो उफ्री–उफ्री हामी नजिक आइपुग्छ । “ओहो, म त घाँस हाल्न भुलें,” भन्दै उहाँ छिट्टै उठेर बाख्रातिर लाग्नुहुन्छ । समूहमा जोडिएपछि पाउनुभएका दुई बाख्रा र एउटा बोका नै आज उहाँको जीवनको आधार बनेका छन् । “हरेक वर्ष ५–६ वटा बेचिरहन्छु । गएको वर्ष दुईवटा त छोरीलाई पनि पठाइदिएँ,” उहाँ गर्व साथ बताउनुहुन्छ ।
घरधन्दा, मेलापात, घाँसदाउरा यी सबै एक्लै सम्हाल्नुपर्ने जीवनमा यतिबेला बाख्रापालन नै उहाँको मुख्य सहारा बनेको छ । गएको वर्ष ७०–८० हजार हाराहारी कमाएँ । सबै किनेर खानुपर्छ, बल पनि पहिले जस्तो छैन, भन्दै उहाँ फेरि सुस्केरा हाल्नुहुन्छ । दुईवटा बाख्राले नै उहाँलाई घर खर्च धान्न, रोग लाग्दा औषधि किन्न, छोरीज्वाई नातिनातिना आए दानदक्षिना गर्न समेत मद्दत गरेका छन् । तर एक ठूलो कमी अझै छ– एउटा मजबुत बाख्राको खोर । खोर राम्रो भए बाख्रालाई पनि सजिलो, मलाई पनी, उहाँको स्वरमा चाहना र अभावको मिश्रण सुनिन्थ्यो ।
समूहबाट पाएका ती दुई बाख्राबाट सुरु भएको परिवर्तनले नारुदेवीको जीवनमा नयाँ बाटो खोलिदिएको छ । उहाँको जीवनको दुख–सुखमा यही बाख्राहरू उहाँलाई मन भुलाउने साथ बनेका छन् । तर एउटा पिर भने अझै मनको कुनामा उस्तै छ : श्रीमान कहिल्यै घर फर्किएला कि ? यही अनन्त पर्खाइ नै नारुदेवीको दिनरातको चक्र बनेर बस्दै गएको छ।
