पुनर्वासको 65 बिगाहमा आयल डिपो बनाउने प्रस्ताव बिकासको नाममा बिनास को घण्टी
यादव सिंह
कञ्चनपुर पुनर्वास नगरपालिकास्थित ६५ बिघा जमिनमा नेपाल आयल निगमले इन्धन डिपो निर्माण गर्ने प्रस्ताव अघि सारेपछि स्थानीय स्तरमा तीव्र विरोध सुरु भएको छ।
एकातिर यसलाई ‘सुदूरपश्चिमको विकास’ र ‘इन्धन भण्डारण क्षमता वृद्धि’ को नारा दिएर आकर्षक ढङ्गले पस्कने प्रयास भइरहेको छ भने अर्कातिर यसले स्थानीय कृषि, पर्यावरण र मानव बस्तीमा पार्ने दीर्घकालीन असरलाई लिएर गम्भीर चिन्ता व्यक्त भइरहेको छ।
गहिरिएर विश्लेषण गर्ने हो भने, कञ्चनपुरको अन्नभण्डार मानिने पुनर्वासको कृषि, जनस्वास्थ्य र पर्यावरणलाई दाउमा राखेर ल्याइने योजना विकासको नाममा विनाशको घण्टी’ बाहेक केही होइन।
१. कृषि क्षेत्रमा पर्ने प्रत्यक्ष र विनाशकारी असर।
पुनर्वास क्षेत्र कञ्चनपुरको प्रमुख कृषि उत्पादन केन्द्र हो। ६५ बिघा जमिनमा आयल डिपो स्थापना हुँदा यहाँको कृषिलाई धाराशायी बनाउनेछ:
माटोको उर्वरशक्ति नष्ट: डिपो सञ्चालनका क्रममा हुने इन्धन चुहावट, ग्रीस, रसायनिक फोहोर र ट्याङ्कर पखाल्दा निस्कने विषालु पदार्थ सिधै खेतबारीमा पुग्छ। यसले माटोको अम्लीयपन बढाएर उत्पादन क्षमता पूर्ण रूपमा नष्ट गर्छ।
पिउने र सिँचाइको पानी दूषित: इन्धन वा विषाक्त रसायन जमिनमुनि (Underground Water) पसेमा पुनर्वासको सिँचाइ प्रणाली र चापाकलको पानी सधैँका लागि दूषित हुनेछ। दूषित पानीले बालीनाली नष्ट गर्ने मात्र होइन, पशुपालकमा समेत ठूलो सङ्कट ल्याउनेछ।
बालीनालीमा विषाक्त ग्यासको प्रभाव: इन्धनबाट बाफिएर निस्कने ग्यास (Hydrocarbons) र भारी गाडीको धूवाँ-धुलोले वरपरका बालीनालीको प्रकाश संश्लेषण (Photosynthesis) प्रक्रियामा बाधा पुर्याउँछ, जसले गर्दा धान, गहुँ र तरकारीको उत्पादन घट्छ।
२. जनस्वास्थ्य र मानव बस्तीमाथि उच्च जोखिम।
आयल डिपो साधारण व्यापारिक भवन होइन; यो त हजारौँ किलोलिटर प्रज्वलनशील इन्धन एकै ठाउँमा भण्डारण गरिने ‘अति संवेदनशील खतराको केन्द्र’ हो।
विस्फोट र आगलागीको डर: प्राविधिक त्रुटि, विद्युतीय सर्ट वा डढेलोका कारण डिपोमा आगलागी वा विस्फोट भयो भने त्यसको विनाशकारी असरले सिङ्गो पुनर्वास बस्ती नै सखाप पार्न सक्छ।
दीर्घकालीन घातक रोगहरू: हावामा निरन्तर मिसिने इन्धनको ग्यास र PM2.5 सूक्ष्म धूलोका कणले गर्दा स्थानीय बासिन्दामा क्यान्सर, दम, मुटुसम्बन्धी समस्या र छालाका रोगहरू तीव्र रूपमा बढ्नेछन्।
३. यातायातको चाप, दुर्घटना र सामाजिक अशान्ति।
सयौँ भारी इन्धन ट्याङ्करहरू दैनिक रूपमा स्थानीय साँघुरा सडकमा गुड्दा
कृषि उपज बजारसम्म पुर्याउने ग्रामीण सडकहरू द्रुत गतिमा भत्किनेछन्।
दैनिक सवारी दुर्घटनाको जोखिम ह्वात्तै बढ्नेछ, जसले गर्दा बालबालिका र वृद्धवृद्धाको सुरक्षा सङ्कटमा पर्नेछ।
हामी विकासका विरोधी होइनौँ, तर किसानको पेटमा लात मारेर र मानव बस्तीको बलि चढाएर गरिने विकास ‘कुविकास’ हो।
आयल डिपोजस्ता उच्च जोखिमयुक्त आयोजनाहरू घना बस्ती, कृषियोग्य जमिन र वातावरणीय रूपमा संवेदनशील क्षेत्रभन्दा धेरै टाढा, बाँझो तथा मानव बस्ती नभएको सुरक्षित स्थानमा निर्माण गरिनुपर्छ। पुनर्वासको ६५ बिघा जमिनमा डिपो बनाउने हठ गर्नु भनेको यहाँका किसान, माटो र भावी सन्ततिको भविष्यमाथि खेलबाड गर्नु हो।
